Uit buitenlands wetenschappelijk onderzoek komen aanwijzingen dat kinderen tot vijftien jaar die in de buurt van hoogspanningslijnen wonen, mogelijk een verhoogde kans op leukemie hebben. De magneetvelden, die door de elektrische stroom door de draden ontstaan, zijn mogelijk de oorzaak, maar bewezen is dat niet. Sommige mensen die in de buurt van het elektriciteitsnet wonen, maken zich daarom zorgen over hun gezondheid.

Magneetveld en gezondheid

Acute effecten
Bij blootstelling aan sterke magneetvelden kunnen acute effecten optreden zoals spiersamentrekkingen en lichtflitsen in het oog. Onder een magneetveldsterkte van 100 microtesla treden deze effecten niet op. Magneetvelden met een sterkte boven 100 microtesla komen op publiek toegankelijke plaatsen in de buurt van bovengrondse hoogspanningslijnen niet voor.

Effecten op langere termijn
Een mogelijke verdubbeling van de kans op leukemie bij kinderen zou optreden bij langdurige blootstelling aan een magneetveld sterker dan (jaargemiddeld)  tussen 0,2 en 0,5 microtesla. Magneetvelden met deze sterkte komen niet alleen voor bij bovengrondse hoogspanningslijnen, maar kunnen ook dicht bij andere onderdelen van het elektriciteitsnet voorkomen, zoals hoogspanningsstations, ondergrondse kabels en transformatorhuisjes. Uit voorzorg afstand houden tot bronnen van langdurige blootstelling aan magneetvelden, lijkt de beste maatregel om de kans op leukemie te verkleinen.

Voor een oorzakelijk verband tussen magneetvelden van het elektriciteitsnet en het mogelijk extra risico op leukemie bij kinderen zijn wel aanwijzingen, maar geen bewijzen. Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 135 kinderen leukemie. Áls wordt aangenomen dat het magneetveld de oorzaak is van extra leukemie, dan zou in Nederland één kind per twee jaar leukemie krijgen als gevolg van die hoogspanningslijnen. Tegenwoordig overleeft ongeveer 80% van de kinderen die leukemie krijgen deze ingrijpende ziekte.

De Gezondheidsraad geeft aan dat er wellicht ook een relatie is tussen blootstelling aan magneetvelden van het elektriciteitsnet en hersentumoren bij kinderen, maar dat de aanwijzingen bij hersentumoren zwakker zijn dan bij leukemie. Voor andere gezondheidseffecten van magneetvelden in de leefomgeving, bij kinderen of volwassenen, geeft het wetenschappelijk onderzoek geen aanwijzingen.

De aanpak van het magneetveld

Sinds 2005 adviseert de rijksoverheid “om bij vaststelling van streek- en bestemmingsplannen en van de tracés van bovengrondse hoogspannings­lijnen, dan wel bij wijzigingen in bestaande plannen of van bestaande hoogspanningslijnen zo veel als redelijkerwijs mogelijk is, te vermijden dat er nieuwe situaties ontstaan waarbij kinderen langdurig verblijven in het gebied rond bovengrondse hoogspanningslijnen waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld hoger is dan 0,4 microtesla”. Na een evaluatie en een verkenning van mogelijke wijzigingen, heeft de rijksoverheid besloten het voorzorgbeleid te herijken.

Het adviesbureau Lysias heeft, na consulatie van stakeholders en kennisinstellingen, voorstellen voor zo’n herijkt voorzorgbeleid gedaan. Allereerst stelt Lysias bronmaatregelen voor die het magneetveld reduceren die redelijk, proportioneel en praktisch realiseerbaar zijn. Daarnaast stelt Lysias bij nieuwe ontwikkelingen voor afstand te creëren tussen de componenten in het elektriciteitsnet (hoogspanningslijnen, ondergrondse kabels, hoogspanningsstations en transformatorhuisjes) en bestemmingen waar kinderen langdurig kunnen verblijven. De minister van Economische Zaken en Klimaat heeft in maart 2021 de Tweede Kamer van het Lysias advies op de hoogte gesteld en aangegeven welke vervolgacties de minister zal nemen ter voorbereiding van nieuw voorzorgbeleid.