Biotechnologie gaat in veel gevallen over het aanpassen van de genetische code, het DNA. Het werken met en het in het milieu toepassen van genetisch aangepaste organismen (bacteriën, planten, dieren) is aan strikte regelgeving gebonden. Per geval moet bepaald worden wat het mogelijk risico voor mens en milieu is èn welke veiligheidsmaatregelen getroffen moeten worden om die risico’s verwaarloosbaar klein te houden.

Biotechnologische - drivers

De wereld van de biotechnologie verandert snel. Kennis en expertise over DNA zijn de afgelopen jaren erg toegenomen. Het lezen van DNA (sequencen) gaat veel sneller en we kunnen ook sneller en efficiënter DNA schrijven, (her)ontwerpen en/of ergens in het DNA (genoom) veranderingen aanbrengen. Biotechnologie kan bijdragen aan grote mondiale uitdagingen zoals circulaire en biobased economie, klimaatverandering, en het bestrijden van ziekten.  Omdat deze technologie veel te bieden heeft wordt in de ontwikkeling dan ook fors geïnvesteerd.

Synthetische biologie

Het (her)ontwerpen en bouwen van nieuwe biologische moleculen, celonderdelen en systemen wordt synthetische biologie genoemd. Synthetische biologie richt zich bijvoorbeeld op de productie van (industriële) grondstoffen en fijnchemicaliën, de ontwikkeling van systemen voor medicijnafgifte of het synthetiseren van vaccins. Het is een multidisciplinair werkveld dat zich richt op het genetisch veranderen van bestaande cellen of organismen en op het ontwerpen en bouwen van nieuwe cellen.

CRISPR-technologie

Verschillende technologische ontwikkelingen (tools) zorgen ervoor dat het ‘genoom’ steeds eenvoudiger aangepast kan worden, zoals CRISPR-technologie. CRISPR-Cas is een methode waarmee je DNA op een heel specifieke plaats kan ‘knippen’. Een ‘gids molecuul’ (guide RNA) zorgt ervoor dat op de juiste plaats in het DNA geknipt wordt.

De mogelijkheden van CRISPR-technologie zijn zeer divers, van  kankertherapieën en diagnostische tools tot het aanpassen van algen voor de productie van chemische stoffen. Een speciale toepassing van CRISPR Cas vormt de gene drives. Een gene drive zorgt ervoor dat een genetische eigenschap die in het DNA van een organisme is ingebouwd, met behulp van CRISPR-technologie aan alle nakomelingen wordt doorgegeven, in plaats van aan een deel. Een voorbeeld van een mogelijke toepassing van een gene drive is een malariamug die door genetische aanpassing geen parasiet meer kan overdragen. Hierdoor kan deze eigenschap zich snel in de muggenpopulatie verspreiden en kan malaria eenvoudiger bestreden worden.

Maatschappelijke impact van ontwikkelingen

Door het internet en maatschappelijke initiatieven wordt de toegankelijkheid van kennis en materialen steeds eenvoudiger. Hierdoor is het mogelijk om met eenvoudige en betaalbare laboratoriumtechnieken zelf bio(techno)logische experimenten uit te voeren, Do-It-Yourself Biology (DIYBio). In Nederland lijkt het aantal DIYBio-activiteiten beperkt te zijn. Wanneer in Nederland hierbij gebruikgemaakt wordt van genetisch gemodificeerde organismen, moet ook hiervoor eerst een vergunning worden aangevraagd. Zowel het product als de uitvoering moeten aan strenge veiligheidseisen voldoen.

Aanpak

  • Het  Bureau Genetisch Gemodificeerde Organismen (Bureau GGO) van het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu zorgt voor de vergunning verlening en beoordeelt de veiligheid van genetisch gemodificeerde organismen (ggo`s). Het RIVM onderhoudt en ontwikkelt hiervoor de kennis voor de risicobeoordeling veiligheid biotechnologie.  
  • Voordat met GGO werkzaamheden wordt begonnen  moet met een risicobeoordeling worden aangetoond dat de activiteit veilig is. Op basis van het soort werkzaamheden volstaat een kennisgeving of verstrekt het RIVM een vergunning.
  • Het RIVM heeft via de vergunningverlening zicht op de biotechnologie activiteiten die in Nederland plaatsvinden. Daarnaast houdt RIVM nationaal en internationaal de ontwikkelingen op gebied van biotechnologie bij.  Daarbij is ook  aandacht voor aangrenzende ontwikkelingen zoals bionanotechnologie.
  • Het RIVM heeft een belangrijke signalerende en adviserende taak richting de verschillende ministeries. Uitgangspunt hierin is dat de gezondheid van burgers, werknemers en het milieu niet in gevaar mogen komen.
  • Het RIVM stimuleert ook dat de veiligheid bij nieuwe toepassingen zo vroeg mogelijk in het ontwerp- en ontwikkelproces mee genomen wordt (Safe-by-Design). Zo kunnen  risico’s worden voorkomen.
  • Om kansen en risico’s zorgvuldig af te kunnen blijven wegen volgt het RIVM de nieuwste ontwikkelingen  consulteert het stakeholders en neemt, actief deel  aan (internationale) overlegorganen. Hierover adviseert RIVM beleidsmakers.