Laatste wijziging op 29/04/2026

Traditioneel wordt afvalwater in waterzuiveringsinstallaties in meerdere stappen gezuiverd en vervolgens geloosd op het oppervlaktewater. Door deze lozing worden in gezuiverd afvalwater voorkomende chemische stoffen en pathogenen sterk verdund. 

In Nederland neemt de watervraag toe en krijgen we vaker met droge perioden te maken. Hierdoor groeit de behoefte om gezuiverd afvalwater niet eerst te lozen, maar direct nuttig toe te passen (Europese Unie, 2020). Daarbij kan worden gedacht aan industriële watertoepassingen, irrigatie in de land- en tuinbouw en zelfs voor de productie van drinkwater.

Tegelijkertijd kunnen in gezuiverd afvalwater nog chemische stoffen en ziekteverwekkers (bacteriën, parasieten en virussen) aanwezig zijn. Bij hergebruik is daarom aandacht nodig voor een zorgvuldige afweging tussen benutting en het beschermen van de volksgezondheid.  

Blootstelling aan afvalwater

Door gebruik van gezuiverd afvalwater voor irrigatie kunnen chemische stoffen en ziekteverwekkers in en op voedselgewassen terechtkomen. Bladeren kunnen aan de buitenzijde worden verontreinigd, terwijl chemische stoffen via de wortels door planten kunnen worden opgenomen. Consumptie van deze gewassen kan leiden tot blootstelling aan chemische stoffen en ziekteverwekkers, met name in geval van rauwe, ongekookte groenten. Daarnaast kunnen mensen, met name kinderen, aan chemische stoffen, bacteriën, parasieten en virussen worden blootgesteld door hand-mond contact, waarbij ze bodemdeeltjes binnenkrijgen via de mond (Van Breemen et al., 2020). 

Tijdens het irrigeren met afvalwater kunnen werknemers en omwonenden blootgesteld worden aan bacteriën, parasieten en virussen door het inslikken van irrigatiewater en het inademen van aerosolen in de lucht. Door indirect gebruik van gezuiverd afvalwater voor de productie van drinkwater, via een milieubuffer (bijvoorbeeld bodem of oppervlaktewater), kan eveneens blootstelling plaatsvinden aan de meer persistente chemische stoffen, die slecht afbreken tijdens passage door en verblijf in de milieubuffer. De kans hierop is echter gering, omdat voor de productie van drinkwater, ook als het direct of indirect uit afvalwater wordt gemaakt, strenge kwaliteits- en controlemaatregelen van toepassing zijn.

Hergebruik afvalwater en gezondheid

Langdurige blootstelling aan chemische stoffen kan risico’s voor de gezondheid opleveren. Bijvoorbeeld via consumptie van verontreinigde gewassen of inname van gronddeeltjes na irrigatie met afvalwater. De effecten hangen af van het type chemische stof en de blootstellingsduur en variëren van milde effecten tot ernstige ziektes/aandoeningen. In de meeste gevallen gaat het om langetermijngezondheidseffecten, waarbij naast de blootstelling aan chemische stoffen afkomstig uit afvalwater ook blootstelling aan deze stoffen uit andere bronnen een rol speelt. Blootstelling aan virussen en bacteriën door consumptie van een besmet gewas of inslikken van irrigatiewater kan aanleiding zijn voor maagdarmklachten. Ook blootstelling via aerosolen in de lucht kan leiden tot maagdarmklachten, maar ook tot respiratoire klachten of een oorontsteking. 

De aanpak van hergebruik afvalwater

Het hergebruik van afvalwater is een nuttige toepassing die steeds belangrijker wordt. Dit proces past binnen het streven naar circulariteit en duurzaamheid en kan bijdragen aan het beperken van watertekorten in de toekomst. Daarom moet de veiligheid worden gezien in het perspectief van het nut van de toepassing: voor gebruik van afvalwater moet aandacht zijn voor de balans tussen benutten en beschermen van de gezondheid. Hierbij speelt het bevoegd gezag een belangrijke rol. Swartjes et al. (2024) en Biemans et al. (2025) geven een eerste uitwerking van een beoordelingskader voor het gebruik van gezuiverd stedelijk afvalwater voor irrigatiedoeleinden, mede vanuit het oogpunt van gezondheid. Een aanbeveling is om dit in te bedden in een praktisch raamwerk voor beoordeling van afvalwater voor irrigatiedoeleinden. Het gebruik van gezuiverd stedelijk afvalwater voor drinkwater is in ontwikkeling. Daarbij is veel aandacht voor voorkomen van gezondheidsrisico’s.