Laatste wijziging op 29/04/2026

Door afvalstromen van nieuwe producten komen er steeds meer chemische stoffen, vaak via de bodem, in het grondwater terecht. Door uitbreiding van de monitoring en de ontwikkeling van nieuwe laboratoriumtechnieken kunnen we verontreiniging tot steeds grotere diepte in kaart brengen. Hierdoor zijn op sommige plekken milieuvreemde stoffen zoals PFAS, zware metalen, bestrijdingsmiddelen en organische verontreinigingen zoals verhoogde concentraties van nitraat aangetroffen. Bovendien is er sprake van aantasting van de natuurlijke barrières (bijvoorbeeld door menselijke activiteiten in de bodem, of langdurige droogte waardoor de bodem poreus wordt) die de verspreiding van verontreinigende stoffen in of op de bodem kunnen vertragen of stoppen. Verontreinigd grondwater verspreidt zich daardoor steeds verder in het bodem/watersysteem. Deze sluimerende toename van steeds meer stoffen in een steeds groter grondwatervolume noemt men “vergrijzing van grondwater”. 

De Inspectie voor de Leefomgeving en Transport stelt in een recente signaalrapportage dat er een gezamenlijke inspanning van overheden nodig is om beter grip te krijgen op de emissies van probleemstoffen naar grond- en oppervlaktewater (ILT, 2024).

Vergrijzing van grondwater in relatie tot gezondheid

Het is belangrijk dat generaties nu en in de toekomst kunnen beschikken over drinkwater van goede kwaliteit. Na jaren, soms meerdere decennia of zelfs eeuwen, bereiken stoffen uit het bovenste grondwater drinkwaterbronnen in de ondergrond. Door de vergrijzing van grondwater zullen zuiveringskosten voor de publieke drinkwaterwinning daarom in de toekomst toenemen, om gezond drinkwater te kunnen waarborgen.

Via de waterkringloop kunnen chemische stoffen op plaatsen terecht komen waar contact met mensen mogelijk is. Dat kan bijvoorbeeld oppervlaktewater zijn waarin wordt gezwommen, private drinkwaterbronnen of water op waterspeelplaatsen. Daar kunnen mensen worden blootgesteld aan schadelijke stoffen, via de mond, de huid of via de ademhaling. Als grondwater in opwaartse richting beweegt kan het in de wortelzone komen en kunnen schadelijke stoffen door landbouwgewassen worden opgenomen. Dit kan ook gebeuren als grondwater wordt opgepompt en wordt gebruikt als irrigatiewater. Consumptie van deze gewassen kan op lange termijn bijdragen aan gezondheidsklachten.

De aanpak van vergrijzing van grondwater

Er moet aandacht komen voor de handelingsperspectieven die in het kader van het project Kennisimpuls grondwaterkwaliteit zijn opgesteld om de kwaliteit van het grondwater te beschermen. Dit zijn:

• Verbeter de praktijk en handhaving van doorboringen van scheidende lagen en andere ondergrondse activiteiten (warmte-koudeopslag; WKO).
• Meer aandacht voor vergunningen voor lozingen, opslag en gebruik van stoffen.
• Actievere invulling van ruimtelijk beleid. In geval van kwetsbare functies of in gebieden met een kwetsbare ondergrond moeten ongewenste ontwikkelingen worden gereguleerd of verboden.
• Meer aandacht voor stoffen die het meest bijdragen aan vergrijzing of waarvan de bijdrage aan risico’s onbekend zijn (opkomende stoffen).
• Toepassen van zuiverende systemen. Daar zijn de volgende mogelijkheden voor:
  • Processen in de boven- en ondergrond beschermen en stimuleren voor verontreinigd drainage- en oppervlaktewater.
  • Natuurlijke zuiverende systemen voor verontreinigd drainage- en oppervlaktewater aanbrengen voor dat infiltreert naar het diepere grondwater (mechanische ingreep).
  • Stedelijke groenvoorzieningen en natuurgebieden stimuleren. Het water kan dan na zuivering weer worden geïnfiltreerd. 
• Ondersteun de EU (Europese unie)-ambitie 'Towards Zero Pollution for Air, Water and Soil' door wetgeving, stimuleringsmaatregelen en het verhogen van het bewustzijn. Deze ‘aanpak bij de bron’ vindt ondertussen een breed maatschappelijk draagvlak.